Het verhaal van het Verscholen Dorp /

INITIATIEF

Het onderduikerskamp "Pas-Opkamp", ook wel Verscholen- of Geheime Dorp genoemd, werd in de oorlogsjaren opgericht. Initiatiefnemers waren de familie Bakker uit Nunspeet (Opa Bakker en Tante Cor) en de advocaat E.H. von Baumhauer uit Vierhouten (De Boem). Ondersteund door vele mensen uit het verzet wisten zij dit kamp draaiend te houden.

Linkerfoto: Huis van de familie Bakker aan de Albertlaan in Nunspeet.
Rechterfoto: Villa "Huize Vierhouten" van de heer Von Baumhauer aan de Elspeterbosweg in Vierhouten.

Het kamp bestond uit 9 hutten, sommige half-ondergronds, andere geheel boven de grond. Deze hutten stonden in een zeer dicht bos van jonge dennen, en werden zo aan het oog onttrokken. Van enkele hutten zijn ook nu nog sporen terug te vinden in de vorm van ondiepe kuilen in de grond. In de periode februari 1943 tot oktober 1944 hebben hier, in wisselende samenstelling, zo'n 80 tot 100 mensen die op de vlucht waren voor de Duitse bezetter een veilige schuilplaats gevonden. Daaronder waren verschillende nationaliteiten.


Plattegrond van het "Pas-Op"-kamp

Half-ondergrondse hut en een slaapplek in één van de hutten.

De AM-hut kwam de oorlog ongeschonden door, maar brandde in 1952 af.
In 1970 werd op deze plek een replica van een onderduikershut gebouwd.
De Anti Moffen hut (AM-hut), kort na de oorlog.
 Kijkje in de hut "Groot Pas-Op" (Groot PO).

Linkerfoto: kijkje vanuit één van de bovengrondse hutten.
Rechterfoto: Jan Vos gaf net na de oorlog rondleidingen in het kamp.

Gedurende enkele jaren bood dit kamp onderdak aan Joden, verzetsmensen, Geallieerden, een Duitse deserteur en vele anderen die op de vlucht waren voor de Duitse bezetter.


OPRICHTING MONUMENT EN HUTTEN

In 1970 werd er ter herinnering aan het kamp een monument, een zwerfsteen met plaquette, opgericht. Verder werd er een onderduikershut nagebouwd.

Gedenksteen aan de Pas-Opweg.
Plaquette op de gedenksteen.
Nagebouwde hut en interieur.

In 1995 zijn er nog twee hutten aan toegevoegd. Men kan het kamp vinden aan de Pas-Opweg, zo'n 3,5 kilometer buiten het dorp Vierhouten.

Herbouw van de oude replica uit 1970. De nagebouwde hutten moeten eens
in de zoveel jaar worden vervangen, omdat weer en wind vrij spel hebben.
(Foto: Streekarchivariaat Nunspeet / Bram van de Biezen).
Eén van de hutten die later is toegevoegd,
waardoor er nu een echt "dorp" is ontstaan met totaal 3 hutten.


ONTDEKKING VAN HET ONDERDUIKERSKAMP

Op zondag 29 oktober 1944 werd het onderduikerskamp ontdekt door twee SS’ers die aan het jagen waren. Zij hoorden het geluid van houtzagen en houthakken in het bos, en vonden dat verdacht. Ze gingen op het geluid af, en zagen juist een jongen die in het andere vak water was gaan halen een brandgang oversteken. Na een kort verhoor lieten ze de jongen gaan, en gingen naar "De Paasheuvel" om versterking te halen. Zij dachten op een kamp vol "gevaarlijke terroristen" gestuit te zijn. Hierdoor slaagden de meeste van de onderduikers erin om te ontkomen. Helaas wisten 8 Joden niet te ontkomen. Zij werden gevangen genomen en in de kelder van "De Paasheuvel" te Vierhouten gevangen gezet. Twee van hen werden later aan de voet van "De Paasheuvel" gefusilleerd. De anderen moesten, samen met een executiepeloton, naar het "Pas-Opkamp" lopen, om daar gefusilleerd te worden. Ongeveer één kilometer buiten Vierhouten ontstond een schermutseling, toen twee van de onderduikers probeerden te vluchten. Eén van hen werd op de vlucht doodgeschoten, de ander keerde terug toen zijn 6-jarig zoontje begon te schreeuwen. Er werden drie kuilen gegraven waar de onderduikers in moesten gaan liggen. Vervolgens werden zij dood geschoten. Ook het 6-jarig jongetje ontkwam niet aan dit lot. Ter herinnering aan deze tragische gebeurtenis werd er op 4 mei 1994 een monumentje aan de Tongerenseweg opgericht.

Onthulling van de gedenksteen voor de 8 Joden die omkwamen.
Tweede van links is Henk Kormelink, destijds voorzitter van de Stichting Het Verscholen Dorp.
(Foto: Streekarchivariaat Nunspeet / Bram van de Biezen).
Gedenkstenen aan de Tongerenseweg

OPKNAPBEURT 2011

In het voorjaar van 2011 werd een van de hutten vervangen door een nieuw exemplaar. Ook het monument aan de Tongerenseweg kreeg een opknapbeurt.



Nieuwbouw van de onderduikershut


Het opgeknapte monument aan de Tongerenseweg.